Ślad węglowy – czym jest i jak go zmniejszyć?

Czy można temu zapobiec? Jeśli ludzie w porę podejmą odpowiednie kroki, to być może uda się odwrócić skutki niszczącej działalności człowieka lub też, chociaż spowolnić jej efekty. Od czego zacząć ekologiczną rewolucję? Najlepiej od wyjaśnienia podstawowej kwestii, która wciąż budzi wiele wątpliwości, a więc udzielenia odpowiedzi na pytanie: „Ślad węglowy – co to jest?”   

Czym jest ślad węglowy i dlaczego ma znaczenie? 

Zapewne samo pojęcie wielokrotnie obiło Ci się już o uszy, jednak wciąż zastanawiasz się, co to jest ślad węglowy? Pod tym hasłem kryje się całkowita ilość emitowanych gazów cieplarnianych (m.in. dwutlenku węgla, metanu oraz podtlenku azotu), która wytwarzana jest bezpośrednio (bądź pośrednio) przez danego człowieka, firmę, organizację, produkt czy wydarzenie. Upraszczając: jest to więc rodzaj śladu ekologicznego wyrażanego w ekwiwalentach dwutlenku węgla. 
Dlaczego w ciągu ostatnich lat ślad węglowy stał się tematem numer 1 wśród ekologów? Ponieważ to właśnie on ma bezpośredni wpływ na stale postępującą zmianę klimatu. Nadmierna emisja gazów cieplarnianych do atmosfery zwiększa efekt cieplarniany. Ten proces prowadzi z kolei do globalnego ocieplenia, czyli wzrostu średniej temperatury Ziemi oraz: 

• topnienia lodowców,   
• podnoszenia się poziomu mórz, 
• zwiększonej częstotliwości występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych, do których zalicza się m.in. upały, susze oraz huragany. 

To jednakże nie wszystko! Ślad węglowy przyczynia się także do: 

• występowania licznych zakłóceń w ekosystemach (utraty bioróżnorodności, wymierania gatunków zależnych od stabilnych warunków klimatycznych, zakwaszania oceanów poprzez absorpcję CO2), 
• pojawienia się problemów społecznych oraz gospodarczych – obecnie nikogo nie dziwią już susze, zmiana cyklów upraw czy uchodźstwo klimatyczne, a wydatki na ochronę przed skutkami zmian klimatu i walkę z katastrofami klimatycznymi pochłaniają lwią część budżetu niemal każdego państwa. 
• degradacji środowiska lokalnego, a więc zanieczyszczenia i znacznego pogorszenia jakości powietrza oraz zwiększonej eksploatacji zasobów naturalnych (chociażby węgla czy ropy) w celu pozyskania niezbędnej energii.   

Jak obliczyć swój ślad węglowy? 

Alarmujące dane dotyczące stanu środowiska naturalnego, sprawiają, że coraz więcej osób decyduje się zmienić swoje dotychczasowe przyzwyczajenia. Wiele z nich zastanawia się też czy można sprawdzić swój własny ślad węglowy? Jak najbardziej i mogą to zrobić nie tylko firmy, ale też osoby prywatne! 
Obliczanie śladu węglowego pomaga oszacować ilość emisji gazów cieplarnianych za pomocą różnych metod oraz specjalnych narzędzi. Które z nich są najbardziej efektywne? 
W Polsce do obliczenia śladu węglowego wykorzystuje się m.in. ISO 14064, CDP, GRI, DEFRA, GRI, PAS 2050, a także Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol). Ostatni ze wspomnianych to nic innego, jak standard dzielący emisję na 3 zakresy, gdzie: 

• Zakres 1 określa emisje bezpośrednie powstające na skutek spalania paliw w instalacjach stacjonarnych oraz spalania paliw w samochodach wchodzących w skład floty danego przedsiębiorstwa. 
• Zakres 2 opisuje emisje pośrednie powstające na skutek wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej, które dostarczane są do siedziby przedsiębiorstwa przez dostawcę energii.
• Zakres 3 obejmuje ponad 15 kategorii innych emisji pośrednich, które powstają na skutek, chociażby wytworzenia surowców i produktów, zagospodarowania odpadów produkcyjnych, wykorzystywania firmowych produktów, transportu materiałów czy dojazdów pracowników do miejsca pracy. 

Osoby prywatne mogą za to oszacować swój ślad węglowy za pomocą jednej z licznie dostępnych aplikacji mobilnych (np. Jaro czy Capture) lub łatwego w użyciu kalkulatora online (WWF Footprint Calculator, Carbon Footprint Calculator bądź Kalkulator UNEP). 
Jeśli zaś chodzi o metody obliczania śladu węglowego, tutaj można wyróżnić 2 podstawowe: metodę bezpośrednią (bottom-up) oraz pośrednią (top-down), gdzie pierwsza z nich stosowana jest przy obliczaniu śladu węglowego jednostki bądź firmy, a druga firm i produktów. 

Metoda bezpośrednia (bottom-up) 

Opiera się na zebraniu szczegółowych danych dotyczących nie tylko zużycia energii, ale też transportu i konsumpcji. Do wykonania obliczeń wykorzystuje się ilość zużytej energii elektrycznej w kWh, liczbę przejechanych kilometrów, spalanie paliwa, udział produktów pochodzenia zwierzęcego w diecie, a także ilość odpadów. 
Uzyskane dane przeliczane są następnie na ślad węglowy za pomocą wskaźników emisji, gdzie 1 kWh energii z węgla wynosi ok. 0,9 kg CO2e. 

Metoda pośrednia (top-down) 

Wykorzystuje LCA (Life Cycle Assessment) bądź też (alternatywnie) rachunkowość środowiskową. Metoda ta znajduje zastosowanie wówczas, gdy przedsiębiorstwo chce dokonać analizy całkowitego śladu produktów (a więc od wydobycia surowców aż po utylizację) lub analizę emisji gazów cieplarnianych w łańcuchu dostaw. 

Sposoby na zmniejszenie śladu węglowego w życiu codziennym 

Nawet z pozoru niewielkie zmiany mogą przynieść imponujące rezultaty. Zwłaszcza jeżeli zapomnisz o przekonaniu, że podejmowane przez Ciebie każdego dnia decyzje nie mają większego wpływu na środowisko. 
Jak ograniczyć swój własny ślad węglowy? Możesz to zrobić na znacznie sposobów, niż mogłoby Ci się wydawać. Wprowadzone zmiany zapewnią pozytywne skutki nie tylko dla Ziemi, ale również Twojego własnego samopoczucia czy… portfela. 
Na liście zalecanych, dobrych praktyk znajduje się m.in.: 

1. Zamiana samochodu na transport publiczny bądź rower.   
2. Spożywanie produktów lokalnych i sezonowych, a także ograniczenie spożycia mięsa. 
3. Korzystanie z toreb wielokrotnego użytku zamiast ich plastikowych odpowiedników. 
4. Kupowanie ubrań, które produkowane są w sposób odpowiedzialny (a więc z materiałów pochodzących z recyklingu czy też posiadających oznaczenie poświadczające zachowanie proekologicznych standardów).   
5. Wyłączanie nieużywanych urządzeń elektrycznych oraz odłączanie akumulatorów od prądu po całkowitym naładowaniu sprzętów. 
6. Wybieranie produktów energooszczędnych klasy „A”.  
7. Zakręcanie wody podczas mycia zębów, rąk czy zmywania naczyń. 
8. Obniżenie temperatury ogrzewania o 1°C. 

Rola firm i przemysłu w redukcji emisji CO₂

Wiesz już jak obliczyć ślad węglowy firmy, ale do omówienia wciąż pozostała jeszcze jedna kwestia. Jak przedsiębiorstwa mogą efektywnie go zmniejszyć? Z pomocą przychodzą tutaj nie tylko nowoczesne, energooszczędne technologie, ale też zrównoważona produkcja. 
Stosowanie poniżej przedstawionych praktyk jest skutecznym sposobem nie tylko na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, ale też obniżenie firmowych wydatków. Ponadto, przykładając wagę do eco-friendly rozwiązań, jako przedsiębiorca możesz wzmocnić pozytywny wizerunek swojej firmy. Dzięki temu przyciągniesz nowych Klientów, którzy kierują się w życiu podobnymi wartościami.  

Redukcja emisji CO2  w firmie może nastąpić poprzez: 
- modernizację infrastruktury (wymianę oświetlenia na LED oraz instalację inteligentnych systemów zarządzania energią), 
- inwestycję w nowoczesne linie produkcyjne o znacznie niższym zużyciu energii i silniki o wysokiej sprawności energetycznej, 
-  korzystanie z odnawialnych źródeł energii (OZE), takich jak panele fotowoltaiczne czy turbiny wiatrowe,  
- optymalne zarządzanie zużyciem energii dzięki regularnie przeprowadzanym audytom energetycznym oraz redukcji strat ciepła, 
- przywiązanie wagi do eco designu, czyli projektowania przyjaznego środowisku propagującego m.in. redukcję materiałów w opakowaniach i korzystanie z tworzyw pochodzących z recyklingu, 
- zrównoważenie łańcucha dostaw (współpracę wyłącznie z dostawcami o niskim śladzie węglowym), 
- wymianę floty pojazdów firmowych na auta hybrydowe lub elektryczne, 
- cyfryzację, jak i analizę danych wykorzystując do tego celu IoT (Internet rzeczy) oraz sztuczną inteligencję do monitorowania zużycia energii. Warto także zainwestować w  systemy ERP efektywnie wspierające optymalizację zasobów i prognozujące ich zużycie, 
- kompensację emisji (np. inwestując w projekty zalesiania, OZE czy ochrony przyrody). 
Czy ograniczenie śladu węglowego jest trudne? Z pewnością na efekty przyjdzie Ci trochę poczekać, ale dla tak obiecujących rezultatów warto uzbroić się w cierpliwość.